Η τελευταία μας... "Ελπίδα";

 

Καθώς μπήκαμε στον (ημερολογιακά) τελευταίο μήνα του χειμώνα, διαφαίνονται στον προγνωστικό ορίζοντα ενδείξεις αλλαγής του μοτίβου της ατμοσφαιρικής κυκλοφορίας, ενδεχομένως ικανές να οδηγήσουν σε ισχυρές μεσημβρινές (δηλαδή κατά τον άξονα βορρά - νότου) μεταφορές αερίων μαζών και σε ένα έντονο χειμωνιάτικο φινάλε. Θα συμβεί; Και αν ναι, θα είμαστε από τους τυχερούς; Αυτό κανείς δεν μπορεί να το γνωρίζει από τώρα.

Ροή προγνωστικών χαρτών, που δημοσιεύτηκε σήμερα στη σελίδα Severe Weather Europe , μας προϊδεάζει για μια ενδεχομένως σημαντική αναδιάταξη του στρατοσφαιρικού πολικού στροβίλου και μια διαδικασία αλληλεπίδρασης τροπόσφαιρας - στρατόσφαιρας, ικανή να επηρεάσει σημαντικά τον καιρό σε πλανητική κλίμακα, που είναι γνωστή ως Αιφνίδια Στρατοσφαιρική Θέρμανση - ΑΣΘ (Sudden Stratospheric Warming - SSW):

Σύμφωνα με ένα παλιότερο κείμενο του Θοδωρή Γιάνναρου, ερευνητή του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών ,"Το φαινόμενο της ΑΣΘ προκαλείται από την αλληλεπίδραση μεταξύ της ζωνικής κυκλοφορίας της πολικής στρατόσφαιρας (πολικός στρόβιλος) και κατακόρυφα κινούμενων πλανητικών κυμάτων της τροπόσφαιρας. Υπό "φυσιολογικές" συνθήκες, η ζωνική ροή του πολικού στροβίλου είναι αρκούντως ισχυρή ώστε αυτά τα πλανητικά κύματα να ανακλώνται και να ανακατευθύνονται προς τον ισημερινό. Παρόλα αυτά, η διαρκής αλληλεπίδραση του πολικού στροβίλου με τέτοιου είδους κύματα είναι δυνατόν να οδηγήσει σε σταδιακή εξασθένiση της ζωνικής ροής. Κάτω από αυτές τις συνθήκες, ένα ισχυρό πλανητικό κύμα της τροπόσφαιρας που κινείται κατακόρυφα, διεισδύοντας στην κατώτερη στρατόσφαιρα, είναι δυνατόν να οδηγήσει σε εκτόπιση του πολικού στροβίλου. Το γεγονός αυτό έχει ως αποτέλεσμα την μεταφορά θερμότερων αερίων μαζών από τα μεσαία γεωγραφικά πλάτη προς την Αρκτική (πολλές φορές με βίαιο τρόπο), οπότε και λαμβάνει πλέον χώρα το φαινόμενο της ΑΣΘ...

... Όπως αναφέρεται σε διάφορες επιστημονικές εργασίες, μία ΑΣΘ μπορεί να οδηγήσει καταρχήν σε εξασθένιση της βαροβαθμίδας (διαφορά στην ατμοσφαιρική πίεση) μεταξύ του ημι-μόνιμου Ισλανδικού χαμηλού και του αντικυκλώνα των Αζορων-Βερμούδων. Σε αυτή την περίπτωση, παρατηρείται εξασθένιση της λεγόμενης Ατλαντικής ροής, οπότε περιορίζεται η μεταφορά θερμότερων αερίων μαζών από τον Ατλαντικό προς την ηπειρωτική Ευρώπη. Επιπρόσθετα, στην περίπτωση μιας ισχυρής ΑΣΘ, η στροφή των ανέμων από δυτική σε ανατολική διεύθυνση στη στρατόσφαιρα είναι δυνατόν να "επεκταθεί" σταδιακά και στα κατώτερα ατμοσφαιρικά στρώματα. Κατά τον τρόπο αυτό, μπορεί να παρατηρηθεί σταδιακή στροφή της ατμοσφαιρικής κυκλοφορίας από δυτική σε ανατολική διεύθυνση και στην τροπόσφαιρα, όπου δημιουργείται ο καιρός. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα την σημαντική αύξηση των πιθανοτήτων για ισχυρές έως και πολύ ισχυρές ψυχρές εισβολές στο εσωτερικό της Ευρώπης..." 

Ολόκληρο το (πολύ κατανοητό) κείμενο: https://www.meteoclub.gr/themata/egkyklopaideia/4770-sudden-stratospheric-warming

Ο παρακάτω χάρτης είναι από το περιστατικό ΑΣΘ των αρχών Γενάρη του 2021, που απεικονίζεται και στο σχετικό γράφημα. Και επειδή η "κάθοδος" της διαταραχής στην τροποσφαιρική κυκλοφορία συνήθως γίνεται με καθυστέρηση κάποιων εβδομάδων, είναι πιθανό να συνέβαλε στο χιονιά "Μήδεια", στα μέσα του Φλεβάρη.

Χρονοσειρές για την παρακολούθηση των ΑΣΘ διατίθενται στις σχετικές σελίδες της ΝΟΑΑ https://www.cpc.ncep.noaa.gov/products/stratosphere/temperature/ και https://www.cpc.ncep.noaa.gov/products/stratosphere/strat-trop/, μεταξύ των οποίων και μια πολύ αντιπροσωπευτική για τη μέση στρατόσφαιρα:

https://www.cpc.ncep.noaa.gov/products/stratosphere/temperature/10mb9065.png

Σε κάθε περίπτωση,δεν είναι απαραίτητη μια στρατοσφαιρική θέρμανση για να σπάσει η ζωνική ροή στην τροπόσφαιρα και να οδηγηθούμε σε πλατείς κυματισμούς Rossby και ψυχρές εισβολές.

Μια πολύ κατατοπιστική δημοσίευση για το φαινόμενο της ΑΣΘ, εδώ.

Οι διανταλλαγές στρατόσφαιρας - τροπόσφαιρας είναι πολλές και διαμορφώνουν ένα πολυσύνθετο πλέγμα, όπως γράφει και ο Δημ. Ζιακόπουλος σε ένα ωραίο, αρκετά δύσκολο κείμενό του: http://ziakopoulos.blogspot.com/2019/11/blog-post_61.html

Πολύ καλό και εύκολα κατανοητό σε όσους γνωρίζουν βασική μετεωρολογία είναι το αναρτημένο βίντεο του Met Office, σύντομο και μεστό, με αγγλικούς υπότιτλους.

Συντάκτης: Lambros Georgiou